Krótki czas na uchwalenie planów ogólnych w gminach budzi poważne obawy samorządu rolniczego. Zarząd Krajowej Rady Izb Rolniczych podjął zdecydowane działania, alarmując Ministerstwo Rolnictwa o zagrożeniach dla przyszłości polskich gospodarstw i wnioskując o pilne zmiany.
W maju 2026 roku Zarząd KRIR skierował do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi pismo dotyczące konieczności uporządkowania systemu planowania przestrzennego oraz zapewnienia ładu na obszarach wiejskich. Działanie to stanowi realizację wniosku zgłoszonego na XII posiedzeniu KRIR VII kadencji.
Plany ogólne – szansa czy zagrożenie dla rolnictwa?
Samorząd rolniczy od dłuższego czasu zwraca uwagę na problem zbyt krótkiego terminu przewidzianego na opracowanie planów ogólnych w gminach. Taki pośpiech rodzi realne ryzyko wprowadzania rozwiązań powierzchownych, które nie zostaną odpowiednio skonsultowane z lokalnymi społecznościami rolniczymi. KRIR jasno podkreśla, że w gminach, w których funkcja rolnicza jest dominująca, plan ogólny musi w sposób jednoznaczny i, co najważniejsze, trwały zabezpieczać warunki niezbędne do prowadzenia i rozwoju produkcji rolnej (z naciskiem na produkcję zwierzęcą).
Zarząd KRIR w swoim wystąpieniu zdiagnozował cztery główne obszary zagrożeń:
- Blokowanie modernizacji i rozwoju produkcji zwierzęcej: Mechanizmy wyznaczania obszarów zabudowy uzupełniającej często są wykorzystywane przez gminy w sposób nadmiernie restrykcyjny, wyznaczając strefy zabudowy zagrodowej „po obrysie” obecnych budynków. Taki brak elastyczności uniemożliwia budowę nowoczesnych, niskoemisyjnych obiektów inwentarskich (szczególnie tych powyżej 210 DJP). Izby oczekują, by plany ogólne gwarantowały możliwość rozbudowy istniejącej zabudowy siedliskowej i zagrodowej.
- Konflikty napędzane chaotyczną zabudową mieszkaniową: Dopuszczanie rozproszonej zabudowy mieszkalnej w bliskim sąsiedztwie gospodarstw to przepis na nieuniknione konflikty społeczne. Nowi mieszkańcy, nieznający realiów życia na wsi, często nie akceptują „wiejskich zapachów” czy pracy maszyn rolniczych w godzinach nocnych podczas żniw. Prowadzi to do roszczeń i prób administracyjnego krępowania działalności rolników. KRIR domaga się całkowitego zakazu planowania nowych działek budowlanych w bezpośrednim sąsiedztwie działających gospodarstw rolnych. Promowanie rekreacji kosztem rolników to działanie dyskryminujące.
- Hamowanie inwestycji w OZE: Pomijanie w planach terenów pod biogazownie rolnicze oraz niezbędną infrastrukturę towarzyszącą to poważny błąd. Takie działanie blokuje rozwój gospodarki obiegu zamkniętego, utrudnia właściwe zagospodarowanie nawozów naturalnych i uniemożliwia poprawę bilansu energetycznego gospodarstw.
- Długofalowa marginalizacja funkcji rolniczej: Plan ogólny to akt prawa miejscowego, jego skutki będą odczuwalne przez lata. W sytuacjach, gdy rolnicy stanowią mniejszość w gminie, presja społeczna często doprowadza do przeforsowania rozwiązań uderzających w produkcję zwierzęcą. Plany ogólne nie mogą służyć jako narzędzie do likwidacji tradycyjnego charakteru wsi!
6 postulatów samorządu rolniczego
Wobec zdiagnozowanych problemów KRIR wystąpiła do resortu rolnictwa z wnioskiem o przedstawienie stanowiska dla przepisów dotyczących tworzenia planów, w celu zagwarantowania kluczowych dla rolników kwestii:
- Zasada pierwszeństwa i ochrona gospodarstw: Konieczne jest wprowadzenie przepisów chroniących istniejące gospodarstwa przed ograniczeniami narzucanymi przez nową zabudowę mieszkaniową. Postulujemy ustanowienie minimalnej odległości nowej zabudowy od budynków inwentarskich na poziomie 200 metrów.
- Rzeczywiste, a nie papierowe konsultacje: Rolnicy muszą mieć możliwość udziału w realnych spotkaniach, a nie tylko możliwość wglądu do wyłożonych dokumentów. Każdy musi mieć szansę indywidualnie sprawdzić, czy plan nie zablokuje mu przyszłych inwestycji w ramach zabudowy zagrodowej.
- Wyodrębnienie i rozwój zabudowy zagrodowej: Strefa zabudowy zagrodowej musi zostać całkowicie wyłączona z puli ogólnej zabudowy mieszkaniowej. Powinna ona obejmować cały teren przyległy do siedliska, co ułatwi młodym rolnikom budowę domów przy gospodarstwach i pomoże zatrzymać postępujące wyludnianie się wsi.
- Nadrzędność rolnictwa na wsi: W gminach wiejskich produkcja żywności musi mieć priorytet nad presją urbanizacyjną. Gospodarstwa rodzinne (do 300 ha) muszą mieć zagwarantowaną przestrzeń do rozwoju, by dbać o bezpieczeństwo żywnościowe kraju. Konieczne jest w tym kontekście pilne uchwalenie spójnej z planami ogólnymi ustawy o funkcjach produkcyjnych wsi.
- Płynność procedur (warunki zabudowy): W związku z wejściem w życie przepisów obligujących gminy do uchwalenia planów do sierpnia 2026 r., tworzą się kolejki po decyzje o warunkach zabudowy. Wnioski złożone przed dniem uchwalenia nowego planu ogólnego powinny być procedowane na podstawie dotychczasowych przepisów.
- Bezterminowe „W-Z” dla budynków inwentarskich: Obecnie warunki zabudowy wydawane są na okres 5 lat. Skompletowanie dokumentacji dla obiektów inwentarskich trwa niejednokrotnie dłużej. KRIR wnosi o bezterminowe wydawanie decyzji o warunkach zabudowy dla tego typu inwestycji.
Zarząd Izby Rolniczej w Opolu apeluje do wszystkich rolników oraz właścicieli gruntów o aktywny udziału w procedurze tworzenia planów ogólnych w swoich gminach. Zwracamy uwagę jak niezwykle ważne jest pełne wykorzystanie etapu składania wniosków do planu, a w kolejnej fazie – wnoszenia konkretnych uwag do przedstawionych projektów.
To właśnie teraz właściciele gruntów powinni oficjalnie poinformować władze gmin o swoich planach rozwojowych oraz zamierzeniach inwestycyjnych w gospodarstwach. Tylko poprzez czynny udział w konsultacjach i indywidualne sprawdzenie założeń planu można zyskać pewność, że wyznaczone strefy produkcji rolnej (SR), zabudowy zagrodowej (SZ) oraz obszar uzupełnienia zabudowy (OUZ) realnie pozwolą na przyszłe inwestycje, a nie zostaną ograniczone wyłącznie do obrysu obecnych budynków. Nie pozwólmy, by kluczowe decyzje o przyszłości naszej ziemi zapadały bez głosu tych, którzy na niej pracują.
